Kâzım Karabekir Arşivi
Kâzım Karabekir Vakfı Yönetim Kurulu, 2021 yılında Kâzım Karabekir Vakfı'nda bulunan General Kâzım Karabekir'e ait özel Arşivinin araştırmacıların ve meraklıların istifadesine sunulmasına karar vermiş ve Vakfın Genel Sekreteri Sadık Tekeli'yi bu konuda görevlendirmiştir.
Vakıfta dosyalar halinde, dağınık bir durumda ve uygun olmayan koşullarda saklanmaya çalışılan belgelerin, öncelikli olarak Vakfın Genel Sekreteri Sadık Tekeli tarafından kaba tasnifi yapılmış ve uygun saklama koşulları sağlanmıştır. Bu işlemin tamamlanmasından sonra arşivde bulunan belgeler, dijital ortama aktarılarak, düzenleme ve tanımlama faaliyetlerine başlanmıştır.
Arşivin düzenleme ve tanımlanma işlemleri Temmuz 2023 – Mart 2024 tarihleri arasında Marmara Üniversitesi öğretim üyeleri Prof. Dr. Kemalettin Kuzucu ve Doç. Dr. Elif Yılmaz Şentürk tarafından yapılmıştır. Arşivde yer alan fotoğrafların tanımlama işlemleri ise Sadık Tekeli tarafından yapılmıştır.
Arşiv Veri Tabanı
Arşive aşağıdaki pencereden veya ayrı bir sekmede erişebilirsiniz.
Pencereyi büyütmek için sağ alt köşesinden aşağı sürükleyebilir veya "Tam Ekran" düğmesini kullanabilirsiniz.
Arşivin Sayısallaştırılması ve Kullanılan Veri Tabanı
Kâzım Karabekir Arşivi'ndeki sayısallaştırma işlemi dört kişi tarafından üç haftalık bir sürede tamamlanmıştır. Bunun için CZUR marka A1 ve A2 boyutlarında tarayıcılar kullanılmıştır. Sayısallaştırma işlemi TS13298'de önerilen özelliklerde, yani 300 Dpi çözünürlükte ve renkli olarak yapılmış, PDF olarak sisteme aktarılmıştır (TS, 2005, s. 37).
Bu faaliyet tamamlandığında 13.730 dijital görüntü elde edilmiştir. Arşiv için YORDAM firması tarafından tasarlanan MEDAS – Web Tabanlı Dijital Arşiv (Fotoğraf, Video, Ses, Belge vb.) İçerik Yönetim Otomasyon Yazılımı tercih edilmiştir.
Arşivin Düzenlenmesi
Kâzım Karabekir Paşa Arşivi bir şahıs arşividir. Bu durumdan yola çıkarak arşiv fonu, Paşa'nın hayatı göz önünde bulundurularak Özel Hayatı, Askeri Hayatı, Siyasi Hayatı ve Diğer olmak üzere dört alt fon altında düzenlenmiştir. Bu alt fonların altına seriler eklenmiştir. Orijinal düzeni yeniden oluşturmak mümkün olmasa da özellikle Askeri ve Siyasi Hayatı alt fonlarının altındaki seriler, Kâzım Karabekir Paşa'nın hayatındaki önemli görevler ve bu görevleri gerçekleştirdiği kurumlar göz önüne alınarak provenans prensibi mantığıyla oluşturulmuştur.
Özel Hayatı
Alt FonBu sınıflama başlığı, Kâzım Karabekir Paşa'nın Aile Evrakını, Eğitim Hayatına dair belgeleri, Mektuplarını, Ölümü neticesinde ortaya çıkan belgeleri, Hatıralarını ve kitaplarıyla ilgili dokümanları içermektedir.
I. Aile Evrakı
Aile Evrakı serisi içerisindeki en önemli belgelerden biri İclal Karabekir ile Paşa'nın nikâh senedidir. Eşi ve kızlarına yazdığı ve onlardan gelen mektuplar, İclal Karabekir'in çeşitli yazışmaları ile aile fertlerine ait belgeler bu seri altına alınmış ve tanımlanmıştır.
II. Eğitim Hayatı
Sınıflandırma başlıkları düzenlenirken bu serinin altına, Kâzım Karabekir'in kendi eğitim hayatı içerisinde üretilmiş belgelerin alınması ve burada tanımlanması düşünülmüştü. Lakin tanımlama işlemi tamamlandığında bu seriye ihtiyaç duyulmadığından kaldırılmıştır.
III. Mektupları
Kâzım Karabekir Paşa, vatandaşlardan övgü dolu mektuplar almış; insanlar askerî hayatının bittiği, siyaseten yasaklı olduğu dönemde bile ona mektup göndermeye devam etmişlerdir. Bu mektuplar arşivde Şahsi Mektuplar serisi altına alınmıştır. Paşa, özellikle Doğu Cephesi'nde komutanlık yaparken şehitlerin yetim kalan çocukları için okullar açmış ve eğitimlerine destek olmuştur. Bu yetim çocukların büyüdüklerinde minnetlerini sunmak için yazdıkları mektuplar Yetim Evlatlarından Gelenler serisi altında tanımlanmıştır. Vatandaşlardan gelen ve sevgi dolu mesajlar içeren şiirler de Şiirleri serisi altında sınıflandırılmıştır.
IV. Ölümü
Kâzım Karabekir'in ölümünün ardından ailesine gelen taziye mektupları, anma törenlerinde yapılan konuşmaların metinleri, öldükten sonra silahlarının ne olacağına dair belgeler ile Paşa'nın mezarının hazırlanması sırasında düzenlenen belgeler bu seri altında bulunabilir.
V. Diğer
Kâzım Karabekir Paşa'nın özel hayatı içerisinde sınıflandırılabilecek ancak Özel Hayatı alt fonunun altındaki seriler altında sınıflandırılamayacak belgelere Diğer isimli seriden ulaşılabilir.
VI. Hatıraları
Kâzım Karabekir Paşa'nın gerek özel gerekse askerî ve siyasi hayatına dair yazdığı hatıralar, yaşadığı sırada onu takdir ve taltif edici mahiyetteki konuşmaların metinleri, diğer kişilerin de hatıralarını yazdıkları metinler için kullanılan seridir.
VII. Kitaplar
Kâzım Karabekir'in kitaplarının yayınlanması konusunda yaptığı yazışmalar, kitaplarını gönderdiği ve kitaplarını teslim alan kurumlardan aldığı mektuplar ve bazı kitaplar için bu seri düzenlenmiştir.
Askerî Hayatı
Alt FonI. Balkan Savaşı ve 10. Fırka Kurmay Başkanlığı
1910–1913 yılları arasında Balkan Savaşları öncesindeki gelişmeler, Birinci ve İkinci Balkan Savaşları, Edirne Savunması, Arnavutluk İsyanı, Bulgarlara esir düşmesi, anlaşmalar ve diğer süreçlere dair hatıraları bu seri altında sınıflandırılmıştır. Serinin içerdiği farklı konuların birbirinden ayrılması için anahtar kelime üst verisinin karşılığına belgenin konusuna göre “Edirne Savunması”, “Anlaşmalar”, “Arnavutluk İsyanı”, “Esaret Hatıraları” yazılmıştır. Böylelikle araştırmacıların bu konulara ait belgelerin tümüne toplu bir şekilde ulaşmasına olanak sağlanmıştır.
II. Birinci Dünya Savaşı
Askerî Hayatı alt fonu altındaki ikinci seri olarak oluşturulan Birinci Dünya Savaşı serisi altında dört alt seri bulunmaktadır. Bu seriler Paşa'nın bu dönemde görev yaptığı askerî kurumlar ve o kurumlardaki görevlerine göre kronolojik olarak sıralanmıştır. Böylelikle provenans prensibi mantığı gereğince belgelerin kaynağının da korunması amaçlanmıştır.
a. İstihbarat Şubesi
Birinci Dünya Savaşı öncesinde Bulgaristan, Avusturya, Almanya gibi devletlerin savaş hazırlıklarına, hava şartları ve iklim koşullarına, lojistik çalışmalarına; Rusya'ya karşı İran'da ve Türkistan'da uygulanacak stratejilere dair belgelerden oluşmaktadır.
b. 14. Fırka Kumandanlığı
Kâzım Karabekir Paşa, Kartal'daki 14. Tümen kumandanlığına tayin edildikten sonra (6 Mart 1915) tümeniyle birlikte Çanakkale savaşlarına katılmıştır. Paşa bu görevdeyken ortaya çıkan belgeler bu alt seri altında sınıflandırılmıştır.
c. Irak Cephesi ve 6. Ordu Erkân-ı Harp Reisliği
Kâzım Karabekir Paşa'nın, Irak'ta bulunan 6. Ordu kumandanlığına tayin edilen Colmar von der Goltz Paşa'nın kurmay başkanı vekili olarak Bağdat'a gönderildiği ve ardından 18. Kolordu kumandanlığına getirildiği döneme ait belgeler ile 1916 yılında Kûtü'l-amâre'de İngilizlerle yapılan savaşlara iştirak ettiği sırada düzenlenen askerî yazışmalar bu alt seri altında bulunmaktadır.
d. I. Kafkas Kolordusu Kumandanlığı
1917 yılında Ruslar, işgal ettikleri bölgelerden çekilmeye başlamışlardı. Bu durumdan yararlanmak isteyen ve bölgede egemenlik kurmak isteyen Ermenilerle mücadele etmek üzere 3. Ordu'ya bağlı 1. Kafkas Kolordusu kumandanlığına tayin edilen Kâzım Karabekir Paşa'nın bu görevdeyken yaptığı İran ve Ermeni Harekâtı gibi askerî hareketlere dair yazışmalar ve bu dönemle ilgili diğer belgeler bu alt seri altına alınmıştır.
III. Millî Mücadele
1919–1922 yılları arasında gerçekleştirilen çok cepheli siyasi ve askerî mücadele olan Türk İstiklal Harbi'nin önemli kumandanlarından biri olan Kâzım Karabekir Paşa'nın bu dönemdeki yazışmaları Millî Mücadele isimli seri altında sınıflandırılmıştır. Paşa'nın 15. Kolordu Kumandanlığı, Şark Cephesi Komutanlığı ve 1. Ordu Müfettişliği görevlerindeki yazışmalarıyla birlikte, kronolojik bakımdan bu dönem içerisinde olması ve tematik olarak ilişkili belgelerden ayrılmaması gerektiği için Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun Evrakı da Millî Mücadele serisi içerisine alınmıştır. Bununla birlikte yine bu dönemde gerçekleşen önemli bazı konular bir arada bulunsun diye Ermeni sorunu, Uluslararası antlaşmalar, İzmir İktisat Kongresi, İstanbul'un işgali belgeleri tabirleri anahtar kelime üst verisinin karşısına yazılmıştır.
a. 15. Kolordu Komutanlığı
Kâzım Karabekir Paşa'nın 15. Kolordu Komutanlığı görevi yaptığı zamana tarihlenen tüm belgeler bu alt seri altında sınıflandırılmıştır. Bu belgeler içerisinde ordular arası gönderilen şifreler, çeşitli istihbarat raporları, mektuplar, notlar ve haritalar bulunmaktadır.
b. Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun Evrakı
Kâzım Karabekir Paşa'nın 15. Kolordu Kumandanlığı zamanına denk gelen ancak kendi içerisinde yazışmaların sahibi dolayısıyla bütünlük gösteren bu belgeler bir arada tutulmuştur.
c. Şark Cephesi Komutanlığı
Millî Harekât Esas Planı'na göre 14 Ocak 1920'de Şark Cephesi kumandanlığına getirilen Kâzım Karabekir Paşa'nın bu görevdeyken yazdığı ve kendisine gelen yazıların yanı sıra dönemin önemli olayları, siyasi ve askerî kahramanları ile ilgili belgeler de bu alt seri altında sınıflandırılmıştır. Örneğin Enver ve Halil Paşaların o dönemde yazdıkları mektuplar için bu alt seriye bakılabilir.
d. I. Ordu Müfettişliği
Kâzım Karabekir Paşa, Şark Cephesi Kumandanlığı 21 Ekim 1923'te kapatılınca merkezi Ankara'da bulunan 1. Ordu Müfettişliğine tayin edilmiştir. Paşa'nın bu görevdeyken 1. Ordu Müfettişliğinin yaptığı yazışmalar ve teftiş raporları bu alt seri altında sınıflandırılmıştır.
Siyasi Hayatı
Alt FonKâzım Karabekir Paşa 1920–1924 yılları arasında Cumhuriyet Halk Fırkasında Edirne ve İstanbul Milletvekili olarak görev yapmıştır. Ancak hem milletvekilliği hem askerlik görevi olanların bunlardan birini tercih etmeleri amacıyla yayınlanan kararnamenin ardından 1. Ordu Müfettişlik görevinden istifa ederek milletvekilliğini seçmiştir. 1924 yılında Cumhuriyet Halk Fırkasından ayrılarak milletvekilliğini, genel başkanlığını yaptığı Terakkiperver Halk Fırkası çatısı altında sürdürmüştür. Terakkiperver Halk Fırkasının kapatılmasından sonra da dönem sonuna kadar bağımsız milletvekili olarak mecliste görev yapmıştır. Paşa'nın ilk dönemlerdeki milletvekilliğine dair belgeler, siyasi hayatının noktalanmasına yol açan İzmir Suikastına ait belgelerle 1938 yılından sonra yeniden başlayan milletvekilliğine dair belgeler bu alt fon altında sınıflandırılmıştır.
I. Milletvekilliği
a. I. Dönem ve II. Dönem (1920–1927)
Kâzım Karabekir Paşa bu dönemlerde Edirne Milletvekili olarak görev yaparken aynı zamanda Şark Cephesinde de askerlik görevini ifa ediyordu. Paşa'nın bu dönemde Meclis'le askerî durum üzerine yaptığı yazışmalar bu alt seride sınıflandırılmıştır.
b. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
Bu sınıflandırma başlığı altında partiyle ilgili propaganda metinleri, partiye gelen telgraflar ve mektuplar bulunmaktadır.
c. İzmir Suikast Girişimi ve Yargılamaları
Mustafa Kemal Paşa'ya karşı düzenlenmek istenen İzmir suikastından haberdar olduğu hâlde bunu bildirmediği gerekçesiyle Ankara'da tutuklanarak İzmir'de Ankara İstiklâl Mahkemesi'nce sorgulanan Kâzım Karabekir Paşa'yla ilgili iddianame, Paşa'nın verdiği cevaplar ve ifadeleri bu başlık altında toplanmıştır.
d. VIII. Dönem ve IX. Dönem (1939–1946)
1939 yılında Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün daveti ve desteğiyle Cumhuriyet Halk Partisi'nden İstanbul milletvekili seçilerek yeniden siyasete dönen Paşa'nın, Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanlığına seçildiği zamana kadarki yazışmaları ve bu döneme tarihlenen belgeler bu alt seri altında bulunmaktadır. Milletvekili olduktan sonra Paşa'yı tebrik için gönderilmiş olup ona sitayişler düzen, yer yer siyasi rakiplerini ve üstü kapalı biçimde Mustafa Kemal Atatürk'ü eleştiren ve Paşa'nın bu eleştirileri görmezden gelip sadece teşekkür etmekle yetindiği mektupların da kronoloji ve muhteva bakımından bu alt seri altına alınması uygun görülmüştür.
II. TBMM Başkanlığı
Kâzım Karabekir'in siyasi hayatı içinde meclis başkanlığı görevi statü ve işlev bakımından özel bir yer teşkil ettiği için, bu dönemde üretilmiş gerek resmî yazışma evrakı gerekse özel mektuplar bu seri altına alınmıştır.
Diğer
Alt FonDoğrudan Kâzım Karabekir Paşa ile ilgili olmayan ancak bir şekilde arşivine dâhil olmuş belgeler aşağıdaki gibi sınıflandırılmıştır.
I. İttihat ve Terakki Belgeleri
İkinci Meşrutiyet döneminde düzenlenmiş veya bu dönemi anlatan; İttihat ve Terakki Cemiyeti'ni konu alan mektup, tablo, plan, kroki, hatırat vb. tüm belgelere bu seri altından ulaşılabilir.
II. Cumhuriyet Dönemi Ekonomi ve Kalkınma Politikaları
Bazı kurumlara ait olmak üzere Cumhuriyet'in ilanı sonrasına tarihlenen raporlar, ülkenin ekonomik durumuna dair tanınmış veya tanınmamış şahısların mektupları, bu döneme ait doğrudan Kâzım Karabekir Paşa'ya gönderilmemiş ve Paşa'nın konuyla doğrudan alakası olmayan ekonomi ve kalkınma konulu belgeler bu seri altına alınmıştır.
III. Eğitim
Bu seri de önceden planlanmış seviyelerden biridir. Ancak arşivin tanımlama faaliyeti süresince içerisine gidebilecek belgelerin diğer seviyelere aktarımı daha doğru bulunarak, “Eğitim” kelimesinin anahtar kelime olarak kullanılmasına karar verilmiştir.
IV. Kürt Politikası
Bu seri de önceden planlanmış seviyelerden biridir. Arşivin tanımlama faaliyeti sırasında içerisine gidebilecek belgelerin diğer seviyelere aktarılarak bu serinin kaldırılması daha doğru bulunmuş, “Kürt Politikası” tabirinin anahtar kelime olarak kullanılmasına karar verilmiştir.
V. 9. Kolordu Komutanlığı
Bu seri altında Kâzım Karabekir Paşa'nın kolordu kumandanı olmadığı, daha doğrusu hiçbir resmî sıfatının bulunmadığı 1925–1928 yılları arasında 9. Kolordu Kumandanlığına gelen ve kumandanlıktan yazılan yazılar bulunmaktadır.
Sınıflandırma Seviyeleri Nasıl Kullanılır?
Yukarıdaki sınıflandırma seviyeleri veri tabanı içerisinde “Konu” üst verisi karşısında gösterilmektedir. Veri tabanında “Konu” üst verisi karşısında bu seviyeler seçilirken belgenin alakalı olduğu en alt seviye belirlenir. En alt seviye seçilirken, bağlı olduğu üst seviyelerin hepsi ile birlikte seçilir. Örneğin, Kâzım Karabekir'in 15. Kolordu Kumandanlığı ile alakalı bir belge sınıflandırılırken yalnızca 15. Kolordu Kumandanlığı alt serisi seçilmez; seviyenin bağlı olduğu seri ve alt fon da seçilir.
Bu durum, Kâzım Karabekir Paşa'nın askerî hayatıyla ilgili araştırma yapmak isteyen bir araştırmacının hem Askerî Hayatı'nı seçerek bütün belgelere ulaşmasına, hem de daha özel seviyeleri seçerek (örneğin Millî Mücadele, 15. Kolordu Kumandanlığı) sadece o konularda araştırma yapabilmesine imkân sağlamaktadır.